Mu┼č T├╝rk├╝s├╝
Mu┼č - 1930`lu y─░llar

Mu┼č Türküsü hakk─░nda yap─░lan baz─░ ara┼čt─░rmalar sonucunda a┼ča├░─░da ki bilgiler elde edilmi┼čtir.

Kaynak: Mu┼č Valili├░i Bas─░n ve Halkla ─░li┼čkiler Müdürlü├░ü

           Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk her söyleni┼činde göz ya┼člar─░n─░ tutamayarak "Anadolu çocuklar─░n─░n ne i┼čleri vard─░ Yemen çöllerinde? Oraya gönderildiklerinde belki yeni evliydiler. ─░çlerinden birinin ┼čans─░ yaver gider de geri dönebilseler kendisi ve e┼či ya┼članm─░┼č, çocu├░u k─░zsa gelinlik ça├░a gelmi┼č, erkekse koskoca delikanl─░ olmu┼č bulurdu. Bütün bunlar ne içindi? Yaz─░k günah de├░ilmiydi evlatlar─░m─░za? "dedi├░i Mu┼č Türküsü hakk─░nda herhangi bir ara┼čt─░rma yap─░lmadan "Yemen Türküsü" ad─░yla Yemen'e mal edilerek, türküde geçen "Buras─░ Mu┼čtur..."k─░sm─░n─░n "Buras─░ Hu┼čtur..."diye söylenmesi ile Kamu oyu yanl─░┼č bilgilendirilmektedir.Oysaki kamu yay─░nc─░l─░├░─░n─░n temsilcisi ve devletimizin en sayg─░n kurulu┼člar─░ndan olan TRT ar┼čivleri incelendi├░inde;

Kaynak Ki┼či : Duriye Keskin (Mahalli Sanatç─░)
Derleyen : Muzaffer Sar─░sözen
Notaya Alan : Muzaffer Sar─░sözen
TRT Repertuar No : 341 

bilgileri yer almaktad─░r.Mu┼č ve çevresinde ilki 1944 y─░l─░nda Türk Halk Müzi├░inin babas─░ ve TRT Yurttan sesler program─░n─░n yap─░mc─░s─░ rahmetli üstad Muzaffer SARISÖZEN ba┼čkanl─░├░─░nda  Bedii YÖNETKEN ve teknisyen R─░za YET─░┼čKEN 'den kurulu ekipçe,ikincisi ise 1961 y─░l─░nda Mustafa GECEYATMAZ,Fikret OTYAM ve teknisyen mücahit KÜÇÜK BARAN'dan olu┼čan ekiplerce resmi derleme çal─░┼čmalar─░ yap─░lm─░┼čt─░r.Ayr─░ca,Ankara üniversitesi(tömer)"Dil Dergisi"nce,aslen Mu┼č'lu olan Mülkiye Müfetti┼či say─░n nuri YAMAN'─░n ara┼čt─░rmalar─░na yer verilerek,┼ču ┼čekilde yay─░nlanm─░┼čt─░r,

YEMEN'E GİDENE AÐLIYOR KIZLAR

Nuri YAMAN *

Ac─░l─░,elemli ve yasl─░ bir türkünün öyküsüdür bu.

   Tarihi bilinmez. Asl─░nda bilinir de herkes kendine göre de├░i┼čik bir tarih söyler. Ama biz olay─░n gerçek yüzünü olaya ya┼čayan ve anlatanlar─░n diliyle türküyü dönü┼čtürüldü├░ü biçimiyle anlatal─░m. Anlat─░lanlara göre o tarihte osmanl─░ yemen çöllerinde zorlu bir sava┼ča tutulmu┼čtur.divanlar kurulur,sava┼č ve ┼čartlar─░ haftalar boyu tart─░┼č─░l─░r durulur.sonunda çözümün yemen ellerine vilayetlerden birinde olu┼čturulacak bir alayla gidilmesinin mümkün oldu├░una karar verilir.Dü┼čünülür ki;bir tek vilayetten birlik olu┼čunca bunlar hep akraba ve h─░s─░m olacaklar─░ için birbirlerine ba├░l─░l─░├░─░ ve dayan─░┼čmalar─░ ile sava┼č alan─░nda kaçmalar─░ söz konusu olamaz.Haberler sal─░n─░r.Osmanl─░n─░n dört bir yan─░ndan uzun beklemelere kar┼č─░n istekli ç─░kmaz bu olu┼čuma.Asl─░nda istek olmas─░na olurda osmanl─░n─░n istedi├░i gibi olmaz.de├░i┼čik vilayetlerden ç─░kan bu gönüllü say─░s─░da yeterli olmaz. 

    Bu s─░rada Mu┼č'dan Bulan─░k,Malazgirt ve Varto'dan bir ses yükselir osmanl─░ya;"hepimiz var─░z,gönüllüyüz Yemen çöllerine gitmeye" 

    Osmanl─░ya haber iletilir.Yetkililer bakar say─░ yeterli,karar verilir ve yemen çöllerine Mu┼č'dan olu┼čturulanbir redif alay─░ gönderilir.Yemen'E gidilmesine gidilir ama,hiçbiride geri dönmez.i┼čte bu türkü gidipte gelemeyen o isimsiz kahramanlardan Mu┼č'a kalan sevgilisinin sesi,özlemi,elemi ve de ac─░s─░d─░r. 

Mu┼č - 1970`li y─░llar

Havada bulut yok bu ne dumand─░r
Mahlede ölüm yok bu ne ┼čivand─░r
Bu yemen elleri ne de yamand─░r 

Ano Yemen'dir gülü çemendir
Giden gelmiyor acep nedendir
Buras─░ Mu┼č'tur yolu yoku┼čtur
Giden gelmiyor acep ne i┼čtir

Mongokun sular─░ ovaya akar
A├░am asker olmu┼č yüre├░im yakar
Gözlerim kan çanak a├░ama bakar

Gider isem a├░am sana köleyim
Cemalin bir gülsün ben de geleyim
Yemen çöllerinde senle öleyim

┼čafa├░─░n atm─░┼čta terkisin ba├░lar
Yavuklunun oturmu┼č için kan a├░lar
Hasretin dayanmaz bostanlar ba├░lar

Saç─░m─░n telini edem hedayet
Günah─░m yo├░tur ki dilem nedamet
Mu┼č'tan ba┼čka yo├░mu burda velayet

K─░┼član─░n önünde çal─░n─░r sazlar
Gözlerim a├░l─░yor yüre├░im s─░zlar
Yemen'e gidene a├░l─░yor k─░zlar

Tez gel a├░am tez gel e├░lenmiyesin
─░ngiliz hay─░nd─░r güvenmeyesin
Arap dilber çoktur evlenmiyesin

Karasu uzan─░r s─░ra sö├░ütler
Yüzba┼č─░m oturmu┼č asker ö├░ütler
Yemen'e gidiyor baba yi├░itler

K─░┼član─░n önünde redif sesi var
Aç─░n çantas─░na bak─░n nesi var
Bir çift potin ile birde fesi var

Tüfekler çat─░ld─░ ka┼člar çat─░ld─░
A├░am mavzer-ilen öge at─░ld─░
Alkanlar içinde kuma yat─░ld─░

Tez gel a├░am tez gel dayanamirem
Uyku geflet basm─░┼č uyanamirem
A├░am öldü├░üne inanamirem
 

   Mu┼č türkü'sünün sözlerini daha iyi analiz edbilmek için k─░saca mu┼č'un kültür tarihi urartu'larla ba┼člar,Anadolunun türkle┼čmesi sürecini ba┼člatan Malazgirt sava┼č─░ndan sonra Türk-─░slam kültürü yay─░lmaya ba┼člam─░┼č ve zaman içinde tek kültür durumuna gelmi┼čtir.Milli kültürün ayr─░lmaz bir parças─░ olan Mu┼č folklörü,yöre insan─░n─░n iç dünyas─░n─░.ya┼čant─░s─░n─░,geleneklerini geçmi┼čten günümüze,günümüzdende gelece├░e ta┼č─░r 

   Mu┼č ve çevresinin ezgilerinde Do├░u Anadolu Bölgesi halk müzi├░inin özellikleri görülür.Söylenen türkülerde yöre insan─░n─░n ya┼čam biçimi,ac─░lar─░,sevgileri,tabiatla olan ba├░lar─░,i┼čgal y─░llar─░n─░n çilesi ve yurt sevgisi dile gelir. 

   Birinci dünya sava┼č─░nda Mu┼č ilinde Yemen'e çok say─░da genç "Ölürsek ┼čehit Kal─░rsak Gazi Oluruz" diyerek askere gitmi┼čtir.Yemen'in öldürücü s─░ca├░─░ ve dü┼čman─░ ezici ço├░unlu├░u nedeni ile gidenlerin hemen hepsi geri dönmemi┼č ┼čehit dü┼čmü┼čtür.Türkümüz geride kalan asker yak─░nlar─░ ve yavuklular─░nca söylenmi┼čtir.Hüseyni makam─░nda olup5/8 lik bir türküdür.türkümüzün sözlerine bak─░ld─░├░─░nda yöre insan─░m─░z─░n geleneklerini,ya┼čam biçimi ve ac─░lar─░n─░ yans─░tmaktad─░r. 

   Yemen'e giden redif alay─░nda hemen hemen hiç kimse geri dönmemi┼čtir.Bu kara haberin Mu┼č'a ula┼čmas─░yla (halk aras─░nda ┼čivan denen) a├░─░tlar yak─░larak feryatlar yükselir.mu┼č geleneklerinde kom┼čularca cenazesi olan evlere ba┼čsa├░l─░├░─░na gelenlere ve cenaze evinin halk─░na yemek haz─░rlan─░r.O zamanlar teknik geli┼čmedi├░inden,yemekler f─░r─░nlarda de├░il kazanlarda,odundan ate┼č yak─░larak ate┼č üzerinde pi┼čirilirdi.tüm evlerde cenaze oldu├░unda yemek haz─░rl─░├░─░ için evlerin önünde cenaze yame├░i için odunlar yak─░larak kazanlar kurulmu┼čtur,ni┼čanl─░s─░ redif alay─░ ile birlikte Yemen'e giden ve bu kara haberi henüz duymam─░┼č olan genç k─░z p─░r─░l p─░r─░l bir a├░ustos günü bu a├░lamalar─░ ve duman─░ görünce; 

Havada bulut yok bu ne dumand─░r
Mehlede ölüm yok bu ne ┼čivand─░r
Bu Yemen elleri ne de yamand─░r.

demi┼čtir.gerçektende mahlece ölü yoktur cenazeler Yemen'dedir.Bulutsuz a├░ustos gününde ki duman ise cenaze evleri için yemek yapmak üzere yak─░lan ocaklar─░n duman─░d─░r.

Ano Yemen'dir,gülü çemendir
Giden gelmiyor acep nedendir
Buras─░ Mu┼č'tur,yolu yoku┼čtur
Giden gelmiyor acep ne i┼čtir

   Çemen; Yemen'de yeti┼čen bir bitkidir.Askerlerimiz Yemen'e gitmi┼č ve bir daha geri dönmemi┼čtir.Mu┼č ili Türkiye'nin üçüncü büyük ovas─░na sahiptir. Bir çok ki┼či Mu┼č ovas─░ ile türküdeki yoku┼č yol ikilemine dü┼čmektedir. Oysaki Mu┼č ili yerle┼čim itibariyle savunmas─░ kolay en eski yerle┼čim yeri olan bu günkü kale mahalesi ve minare mahallelerinin oldu├░u bölüme konu┼članm─░┼č ova ise tamamen tar─░ma b─░rak─░lm─░┼čt─░r.Bu gün halen Kale mahallesi eski yerle┼čim kal─░nt─░lar─░n─░ ta┼č─░makta ve yüksek bir yerde ovaya hakim bir alandad─░r.Eski Mu┼č'un yolu halen yoku┼čtur."Giden gelmiyor acep ne i┼čtir "sözü mu┼č'a giden dönmüyor diye anla┼č─░lmaktad─░r.Oysa türkünün sözleri dikkatle incelendi├░inde Mu┼č'dan Yemen'e gidenler ┼čehit olup dönmediklerinden "Giden gelmiyor acep ne i┼čtir"sözü onlar için söylenmi┼čtir.

  Eski yerle┼čim yeri itibariyle Mu┼č ilinde askeri k─░┼čla kale mahallesinin eteklerinde bu günkü il Jandarma Komutanl─░├░─░n─░n bulundu├░u yerdedir.Ni┼čanl─░s─░n─░n ölüm haberiyle yüre├░i yanan genç k─░z kale mahallesinden yoku┼čun alt─░ndaki k─░┼člaya bakarak

Ki┼član─░n önünde redif sesi var
Aç─░n çantas─░na bak─░n nesi var
Bir çift potin ile bir de fesi var

der.

   Mülkiye Müfetti┼či say─░n Nuri YAMAN'─░n ara┼čt─░rmalar─░ ile derlemeleri yap─░lan türkünün di├░er m─░sralar─░nda ismi geçen yerlere gelince

    Mongok   :Yeni ad─░ so├░ucak't─░r merkeze 2 km. mesafede so├░uk suyu ile me┼čhur köyümüzdür. 

    Karasu    :68 km uzunlu├░unda kom┼ču Bitlis ile Güroymak ilçesinden do├░an ve Mu┼č'a güneyden girerek bilahare kurt istasyonunda murat nehri ile birle┼čen bir nehirdir. 

K─░┼član─░n önünde çal─░n─░r sazlar
Gözlerim a├░l─░yor yüre├░im s─░zlar
Yemen'e gidene a├░l─░yor k─░zlar

m─░sralar─░ndanda anla┼č─░laca├░─░ gibi bu türkü Yemene giden askerlerimiz için söylenmi┼čtir.

Uçak Biletleri
Otobüs Biletleri
Muş
Ziyaret├ži ─░statistikleri







Adres: İstasyon Caddesi Kadın Doğum & Çocuk Hastalıkları Hastahanesi Altı No: 44 49100 MUŞ Tel: (0436) 212 80 82 Gsm: (0544) 740 49 49