Geleneklerimiz
SOSYAL HAYATTA MU┼č

Mu┼č ve çevresinin sosyal hayat─░nda geleneksel yap─░ hakimiyeti sürmektedir. Tarihe bak─░ld─░├░─░nda Türk Devlet gelene├░inin en köklü ve en belirgin yap─░s─░ olan a┼čiret unsuru özelli├░ini halen korumaktad─░r. Zira Türk devletleri Tarihinde, aileler birle┼čip obalar─░; obalar birle┼čip a┼čiretleri; a┼čiretler birle┼čip oymaklar─░; oymaklar birle┼čip beylikleri; beylikler birle┼čip devletler olu┼čturuyorlard─░. Bu noktadan hareketle töreler inançla birle┼čip önemli bir konuma gelmi┼č özellikle köylerimizde bu hayat biçimi sosyal yap─░y─░ güçlendiren bir faktör olarak kar┼č─░m─░za ç─░kar.

DO├ÉUM TÖRENLER─░:

Mu┼člular esasen kal─░pla┼čm─░┼č ve eskiden beri devam ede gelen birçok merasimleriyle kendi gelenek ve göreneklerini devam ettirmektedirler. Do├░um törenleri de modern t─░bb─░n hayat─░m─░za girmesiyle unutulmaya yüz tutmu┼čtur.

Do├░uma Haz─░rl─░k:

Do├░umun olaca├░─░ ev büyük bir temizlik yap─░larak haz─░rlan─░l─░r. Güzel kokularla evin havas─░ de├░i┼čtirilir. Anne aday─░ y─░kan─░r ve yeni elbiseler giydirilir. Göbek annesi (Çocu├░un göbe├░ini kesen) denilen çok çocuklu anneler ve tecrübeli nineler davet edilir. Kom┼čular─░n haz─░rlam─░┼č oldu├░u çörek ve yemekler, gelen misafirlere ikram edilir.
Do├░um zaman─░ yakla┼čt─░├░─░nda evin yeme içme ihtiyaçlar─░ genellikle kom┼čular taraf─░ndan kar┼č─░lan─░r. Sofra haz─░rlanarak anne aday─░n─░n evine getirilir. Bu durum do├░um gerçekle┼čtikten sonra yedi gün boyunca devam eder. Do├░um müddetinden k─░rk gün sonra ya da k─░rk─░ ç─░kt─░ktan sonra baba, yeni do├░an bebekle birlikte e┼čini kay─░npederine götürür. Belli bir süre geçtikten sonra ya kendisi ya da kay─░npeder taraf─░ndan e┼či ve çocu├░u geri getirilir.

DO├ÉRUM SONRASI TÖRENLER:

Ad Verme : Çocu├░un do├░umunu müteakip 3-7 gün içerisinde özellikle baba (damat) taraf─░n─░n büyükleri ve anne (gelin) taraf─░n─░n büyükleri, bebe├░e isim verilmesi için davet edilirler. Büyüklere dan─░┼č─░lmadan ve onay al─░nmadan büyüklerden herhangi birinin ad─░n─░n bebe├░e verilmesi ho┼č kar┼č─░lanmaz. Bebe├░e isim verilirken, kundakl─░ bebek kuca├░a al─░n─░r. Sa├░ kula├░a ezan, sol kula├░a tekbir okunarak bebe├░in a├░z─░na k─░z─░lc─░k ya da içinde ┼čeker eritilerek haz─░rlanan sudan verilir. Bu merasimin sonunda çocu├░a ismi verilir. Do├░an her çocuk için maddi durumlar─░ iyi olan ailelerce ‘Hakika’ denilen kurbanlar, fakir ailelere da├░─░t─░lmak amac─░yla kesilir. Ayr─░ca yak─░n kom┼čular yeme├░e ça├░r─░l─░r.


BE┼č─░K:

Bebek dünyaya geldikten 40 gün sonra anne aya├░a kalkarak evin d─░┼č─░na ç─░kar. Lo├░usa annenin, anas─░ k─░z karde┼či babas─░n─░ evlerine gönderme amac─░ ile bu merasim düzenlenir. K─░rk─░nc─░ günde eve yak─░n kom┼čular ve akrabalar davet edilir. Her davetli yan─░nda çocuk için giyim, be┼čik aksesuarlar─░ çe┼čitli hediyeler getirirler. Bu hediyeler aras─░nda nazar boncu├░u mutlaka bulunur. Getirilen bu hediyeler, önceden haz─░rlanm─░┼č be┼či├░e ya da yast─░├░a ili┼čtirilir ve hay─░r duada bulunulur...Misafirlerin gitmesinden sonra ya┼čl─░ ve sayg─░n bir bayan taraf─░ndan (genelde lo├░usa annenin kay─░nvalidesidir) bir le├░ende ‘K─░rk Suyu’ haz─░rlan─░r. Çocu├░un saç─░n─░ kesmekle görevli ki┼čice çocu├░un saç─░ kesilir ve çocuk y─░kanmaya al─░n─░r. Tas veya büyükçe bir tahta ka┼č─░kla su, ‘K─░rk Suyu’ndan dua ve niyazlarla al─░n─░p çocu├░un ba┼č─░na dökülür ve annesinin ziynet e┼čyalar─░n─░n bat─░r─░lm─░┼č oldu├░u ─░l─░k suda y─░kan─░r. Daha sonra y─░kama i┼čini yapan han─░m taraf─░ndan bir defa sallan─░r ve kurulan─░p pudralanarak giydirilir ve kundaklan─░r. Bebe├░in t─░ra┼č─░ndaki saç─░ toplanarak tart─░l─░r. Bu saç─░n a├░─░rl─░├░─░nca alt─░n, gümü┼č ya da para, t─░ra┼č─░ yapana verilir. Zengin aileler de adak kurban─░ keserek etini yedi yoksul aileye da├░─░t─░rlar. Bebe├░in saç─░ ise yeni bir beze sar─░l─░p saklan─░r.

Sünnet Merasimi:

E├░er bebek erkek ise, masraflar─░n─░ üzerine alan bir yak─░n─░n kirveli├░i e┼čli├░inde sünnet ettirilir. Sünnet zaman─░ bebek ya bir haftal─░k iken ya da yedi ya┼č─░na kadar bekletilebilir. Kirve olan─░n bütün ailesi de sünnet olan çocu├░un ailesinin kirvesi say─░l─░r ve yeni bir yak─░nl─░├░─░n do├░mas─░na sebebiyet verir. Bu gelenek kar┼č─░m─░za çok eskilerde ya┼čanan ‘Putlaç’ gelene├░inin uzant─░s─░ olarak ç─░kar. (Putlaç, kirvelik gelene├░inde kirvenin ailesi ile çocu├░un ailesi aras─░nda, - ─░slam’dan gelen bir hüküm olmamas─░na ra├░men- k─░z al─░p vermeme ve kirveli├░in akrabal─░k derecesine vard─░r─░lmas─░d─░r.)

Di┼č Hedi├░i:

─░limizde çocu├░un ileride hangi mesle├░i seçece├░ini belirlemek amac─░yla veya gurbette bulunan çocu├░un hal ve durumunun nas─░l ya da ne ┼čekilde oldu├░unu anlamak için uygulanan bir tak─░m pratik ve yorumlara dayal─░ fal ┼čeklidir. Çocuk ilk di┼čini ç─░kard─░├░─░nda yak─░n akrabalar─░n─░n kat─░l─░m─░yla ‘Di┼č Hedi├░i’ ad─░ verilen küçük bir merasim de çocu├░un önüne her birisini ayr─░ mesle├░i temsil eden b─░çak, kalem, kitap, bilezik, ekmek gibi nesneler b─░rak─░l─░r. Çocuk bunlardan hangisine uzan─░r ve al─░rsa ileride o mesle├░i seçece├░ine inan─░l─░r. E├░er çocu├░un di┼č ç─░kard─░├░─░n─░n fark─░na ilk annesi var─░r ve bir büyü├░e sürpriz yaparsa çocu├░un di┼člerini gören ilk ki┼činin de çocu├░a hediye almas─░ usulden de olsa gerekli hale gelir.


EVLENME GELENEÐİ:

─░limizde ataerkil aile düzeni hakimdir. Bu nedenle geleneksel olan görücü usulü ile evlenme Orta Asya’dan gelen bir ya┼čam biçimi olarak kar┼č─░m─░za ç─░kar. Bilindi├░i üzere Dede Korkut Destanlar─░ndan Bams─░ Beyrek, evlendirilmek istendi├░inde babas─░, Kanl─░ Kocaya evlenece├░i k─░z─░n vas─░flar─░n─░ ve bu vas─░flar do├░rultusunda evlenece├░ini, k─░z─░ görmeye bu ┼čekilde gidebileceklerini ifade etmi┼čtir. Hatta, günümüzde izleri yava┼č yava┼č silinmeye ba┼člayan Be┼čik Kertmesi olay─░n─░n benzerine de Dede Korkut Destanlar─░ndan Bams─░ Beyrek hikayesinde rastl─░yoruz.

K─░z Görme (Bakma):

K─░z görmeye (bakmaya) erkek taraf─░n─░n büyükleri karar verir. Arac─░lara müracaat edilir. K─░z taraf─░na yak─░n (genellikle akraba) birinin vas─░tas─░yla ya haber gönderilir ya da beraber görücü gidilir. Görücü gidenler, k─░z─░n ev içerisindeki hal ve hareketlerini, güzelli├░ini gözlerler. K─░zdan, el ve ev i┼člerindeki becerilerini görmek amac─░yla i┼čledi├░i nak─░┼člar─░ göstermesi istenir. Usulen su istenir. Su verirken geli┼čine, yürüyü┼čüne; suyu verirken duru┼čuna dikkat edilir. K─░z da bu konularda dikkatli ve e├░itimlidir. Suyu ikram ederken elini gö├░süne koyar ve sayg─░yla hafifçe tebessüm eder. Bunu barda├░─░ geri al─░rken de yeniler. Bu hareketler, k─░z─░n aile terbiyesi ve inceli├░i aç─░s─░ndan önemli göstergeler olarak kabul edilir. Görücüye gelen misafirler giderken yine gelin aday─░n─░n ayakkab─░lar─░n─░ nas─░l önlerine koydu├░una dikkat ederler.

K─░z ─░steme ve El Öpme:

Bu konu iki aile aras─░nda ortakla┼ča tespit edilir. Genellikle Per┼čembe günleri k─░z istemeye gidilir. Günümüzde hafta sonlar─░ da ‘k─░z istemeye’ dahil edilmi┼čtir. Erkek taraf─░ yak─░n akraba ve kom┼čular─░n─░n ileri gelenleri ile birlikte erkekli kad─░nl─░ yats─░ namaz─░ndan sonra k─░z evine giderler. Erkekler ayr─░ bir odada toplan─░rlar. Yap─░lan ikramlar özellikle kabul edilmeyip önce hal hat─░r sorularak erkek taraf─░n─░n en ya┼čl─░ olan─░ söze ba┼člar
- Efendim siz bize buraya neden geldi├░imizi hiç sormad─░n─░z?..
K─░z─░n velisi biraz s─░k─░lgand─░r. Ho┼č geldiniz, sefa getirdiniz. Misafire niçin geldiniz diye sormak bizim gelenek ve göreneklerimizde yeri yoktur, ayr─░ca bunu sormak bize dü┼čmez.
- Eh o halde biz buraya niçin geldi├░imiz aç─░klayal─░m: Biz buraya Allah’─░n emri Peygamberin kavli ile k─░z─░n─░z .......’yi o├░lumuz .........’e istemeye geldik. Kulun takdirinden çok Takdir-i Huda önemlidir. R─░zay─░-i Bariye itaat etmek gerekir. Hz. Peygamberimiz ‘evlenin’ diye buyurmu┼člard─░r. Bu sünnette uymak muteberdir. icap etmesi durumunda di├░er misafirlerde söze kar─░┼č─░rlar. Neticede k─░z─░n babas─░ kendi ev halk─░n─░n ve k─░z─░n─░n görü┼čünü de ald─░ktan sonra ve uygun görülmü┼čse ┼čunlar─░ söyler: “Misafirler siz ho┼č geldiniz, sefa geldiniz. Siz böyle uygun görüyorsan─░z ben de; bir k─░zd─░r size kurban ettim. Allah mutlu ve hay─░rl─░ etsin” diyerek r─░zas─░n─░ bildirir. Bunun üzerine erkek taraf─░n─░n en genci k─░z taraf─░n─░n en büyü├░ünden ba┼člayarak ellerini öper. Bu törene ‘el öpme’ denir. Bu arada haz─░rda bekletilen fakat ba┼čta kabul edilmeyen ikramlar yeniden talep edilir ve koyu bir sohbet ortam─░ sa├░lanm─░┼č olunur.
- Kad─░nlar─░ bulundu├░u odaya da haber sal─░n─░r. Erke├░in annesi, babas─░ veya bac─░s─░ gelin aday─░na söz yüzü├░ünü takarlar. Çe┼čitli ikramlardan sonra erkekler aras─░nda gelin aday─░ taraf─░na istenen hediyeler konu┼čulmaya ba┼član─░r. Bu hediyeler genelde at, silah,tak─░ ve ba┼čl─░k paras─░ kararla┼čt─░r─░l─░r. Baz─░ yörelerimizde ba┼čl─░k paras─░na”Süt Hakk─░” denir. Bu adetler günümüzde unutulmaya yüz tutmas─░na ra├░men az da olsa baz─░ köyler de bu adetler halen sürmektedir.

┼čerbet ─░çme:

Ni┼čan törenine yörede ‘┼čerbet içme’ denilmektedir. Bu tören genellikle Pazar günleri yap─░l─░r. Erkek taraf─░, e┼č-dost dola┼čarak ya da koçurgan (davet edici) vas─░tas─░yla tören duyurulur. ┼čerbet ─░çme töreni k─░z─░n evinde yap─░l─░r. Erkek evinden en az iki kad─░n ┼čerbet ezmek ve da├░─░tmak üzere sabah erkenden k─░z evine gider. Erkek evinden getirilen ┼čeker, suda eritilir ve ┼čerbet renklensin diye içine k─░z─░lc─░k ┼čekeri kat─░l─░r. ┼čerbet ikram─░ s─░ras─░nda biri misafirlere kuru, di├░eri ise ─░slak havlu tutarlar. Erkek taraf─░n─░n davetlileri ö├░leye kadar törene kat─░l─░rlar. Misafirler, erke├░in babas─░ ve mahallenin hocas─░ taraf─░ndan kar┼č─░lan─░r. ┼čerbet, gümü┼č kupalarda ikram edilir. Erkeklerin töreni bitince, kad─░nlar─░nki ba┼člar. Tören gece yar─░s─░na kadar sürer. Kad─░nlar,önce erkek taraf─░n─░n evinde toplan─░rlar. Sonra topluca k─░z evine giderler. Burada önce e├░lence fasl─░ ba┼člar; kad─░nlar bir a├░─░zdan oyun havalar─░ söyleyip def çalarlar. Bu ┼čenlik vakit ilerledikçe ni┼čan yap─░lacak yere do├░ru kayar. Erkek taraf─░n─░n e┼čya sand─░├░─░ odan─░n ortas─░na konulur. Sand─░k aç─░l─░r, içindekiler teker teker gelen kad─░nlara gösterilir. Tak─░lar gelin aday─░na tak─░l─░r. Buradaki tören böylece sürer gider. Sabah k─░z taraf─░ bir sürahi ┼čerbetle ni┼čan yüzü├░ünü erkek evine yollar. Damat aday─░ ni┼čan yüzü├░ünü parma├░─░na takar ve yüzü├░ü getiren kad─░na ┼čerbet ve bah┼či┼č verir. Ni┼čanla dü├░ün aras─░nda geçen her ayda ‘Pay Töreni’ (Gelin Görme) yap─░l─░r. Erkek evi, bir tepsi kurabiye, baklava, tatl─░, elbise, bilezik, terlik gibi hediyeler gönderir.

Güveyi Giydirme:

Dü├░ün genellikle çar┼čambadan ba┼člar. Davetlilerin ö├░leyin güveyin evinde toplanmalar─░yla ‘Güvey T─░ra┼č─░’na ba┼član─░r. Berber t─░ra┼ča ba┼člay─░nca sesi güzel olanlar yan─░k türküler okurlar. Berber bah┼či┼č almak için ‘ustura kesmiyor’ diye birkaç kez durur. Tatmin edici bah┼či┼čini ald─░ktan sonra t─░ra┼ča devam eder. T─░ra┼čtan sonra damad─░ giydirme i┼člemine ba┼član─░r. ‘Damatl─░k’ elbiseler, güveyin ba┼č─░ üzerinde üç kez dola┼čt─░r─░larak tek tek giydirilir. Güveye elbiseleri sa├░d─░çlar giydirir. Güveyin iki sa├░d─░c─░ olur. Bunlardan biri evli, di├░eri ise bekar olur. Damatl─░k giydirildikten sonra sa├░d─░çlardan biri damad─░n sa├░ koluna girerek gelen davetlilerin önünde sayg─░ gösterisi olarak durulur ve ilk önce aile büyükleri olmak üzere büyük olanlar─░n─░n elleri öptürülür. Bu törenin ard─░ndan topluca yemek yenilir.

Gece Dü├░ünü:

Gece dü├░ünü, yats─░ namaz─░ndan sonra ba┼člar. Misafirler hep beraber çal─░p e├░lenirler. E├░lence arac─░ genellikle davul–zurnad─░r. Bu arada damad─░n sa├░d─░çlar─░n─░n yerine oturmak isteyen ya da sa├░d─░çlar─░n iyi hizmet etmediklerini gören davetlilerden biri, çar┼č─░dan bolca yemi┼č alarak döner ve sa├░d─░çlara ┼čöyle der: “Bu yemi┼čleri ┼čimdi da├░─░taca├░─░m. Ya bedelini ödersiniz, yada biriniz yerinden kalkar, sa├░d─░ç ben olurum.” Yemi┼čler da├░─░t─░l─░r. Sa├░d─░çlar da bedelini öderler. Yemi┼či çar┼č─░dan al─░p getiren ki┼či dü├░ünü terk eder. E├░er sa├░d─░çlar yemi┼čin kar┼č─░l─░├░─░n─░ ödememi┼čler ise biri yemi┼či getirene yerini b─░rakmak zorunda kal─░r. Ama yerini b─░rakma çok büyük bir hakaret olarak kabul edildi├░inden, yeri terk etmektense neyse bedel ödenir.

K─░na:

Gelinin baba evinden ayr─░l─░┼č─░n ilk i┼čaret k─░na yakmak törenidir. Gece dü├░ün sürerken k─░na töreni yap─░l─░r. Dü├░ün evindeki davetlilerden kad─░nl─░ erkekli bir bölümü k─░z evine gider. Erkekler ve kad─░nlar ayr─░ odalarda e├░lenirler. Kad─░nlar, götürdükleri çerezleri misafirlere da├░─░tt─░ktan sonra bir tepsi içinde k─░na getirilir. Tepsinin çevresi mumlar ile donat─░larak ortaya konur. Gelinin ellerine ve ayaklar─░na k─░na yak─░l─░r. K─░na yak─░l─░rken gelinin annesi taraf─░ndan hediye olarak gelinin k─░nal─░ eline alt─░n b─░rak─░l─░r. Bu arada yan─░k türküler, maniler... okunur.
Bu türkülerin en yayg─░n─░ evden ayr─░lan k─░z─░n annesine hitaben söyledi├░i “H─░neyi Getir Ane”d─░r:

H─░neyi getir ane
Parma├░─░ bat─░r ane
Bu gece m─░saf─░ram
Al koynan yat─░r ane

Maydanoz ba├░lad─░lar
Ci├░erim da├░lad─░lar
Men ┼čoförü almazd─░m
Ba┼č─░ma ba├░lad─░lar

Kalede var çeperler

Çepere su seperler

Uzak yoldan geleni

Terli terli öperler

Bu türküler okunurken gelin a├░lar, erkek taraf─░ ise güler. Misafirlere de k─░na da├░─░t─░ld─░ktan sonra e├░lenceler sürdürülür. K─░nac─░lar dü├░ün evine yani erkek taraf─░n─░n evine döner. Bunlardan ‘yenge’ denilen üç bekar k─░z gelinin yan─░nda kal─░r. Uyuyanlar─░n eteklerini birbirine dikmek, uykuda iken birbirinin yüzünü boyamak gibi e├░lenceler gece boyu yap─░l─░r. Damad─░n k─░nas─░, dü├░ün evinde yap─░l─░r. K─░na taba├░─░ içindeki mumlar yak─░l─░r ve evin genç k─░zlar─░nca içeriye getirilir. Biraz e├░lenildikten sonra damad─░n sa├░ elinin serçe parma├░─░na k─░na sürülerek ba├░lan─░r. Davetliler de parmaklar─░na k─░na sürerler. Her iki k─░na töreninde de çalg─░c─░lara bolca bah┼či┼č verilir. Damad─░n yak─░nlar─░ gece dü├░ün evinde sabaha kadar e├░lenme için kal─░rlar.
Gelin Götürme Sabah─░n erken saatlerinde dü├░ün alay─░ k─░z evine gider. K─░z evinde kap─░ genellikle kapal─░ tutulur. Kap─░n─░n aç─░lmayaca├░─░n─░, aç─░labilmesi için taleplerini ┼čöyle dile getirir: “ya tabanca, ya para, ... isterim. Vermezseniz kap─░y─░ açmam”. ─░stedikleri ya temin edilir ya ad gönlü ho┼č edilerek kap─░ açt─░r─░l─░r. Gelin haz─░r olunca bir koluna damad─░n sa├░d─░çlar─░ndan biri, di├░er koluna ise k─░z─░n karde┼člerinden biri girerek gelin yava┼č yava┼č baba evinden ç─░kar─░l─░r. Gelin bütün ailesi ile helalle┼čip vedala┼č─░r. Anne ve baba k─░zlar─░na, “iyi bir gelin olas─░n, kaynanan─░n sözünden d─░┼čar─░ ç─░kmayas─░n. Yoksa eme├░imizi ve sütümüzü helal etmeyiz” derler. Gelin alay─░n─░n dönü┼čü mutlaka farkl─░ yoldan olmal─░d─░r. Alay, yolda bah┼či┼č almak isteyenlerce kurulan barikatlarla s─░k s─░k kar┼č─░la┼č─░r. Dü├░ün alay─░ndan önce gelinin aynas─░, çeyiz sand─░├░─░, yata├░─░ ve di├░er e┼čyalar─░ gider. Yol boyunca testi k─░ranlara, su dökenlere de bah┼či┼č verilir. Damat sa├░d─░çlardan biri ile dama ç─░karak gelini bekler. Gelin attan ya da arabadan inerken ba┼č─░na çerez, bozuk para serpilir. Paralar bereket getirir inanc─░yla orada bulunanlarca payla┼č─░l─░r. Yemi┼čler de “a├░bat ba┼čan, (dar─░s─░ ba┼č─░na)” denerek gençlere yedirilir. Kap─░n─░n giri┼činde gelinin avucuna bal sürülür. Oda bu bal─░ kap─░n─░n üst e┼či├░ine sürer. Bu adet ile gelinin-kaynana ili┼čkinin tatl─░ olaca├░─░na inan─░l─░r. Bereket getirsin diye su dolu küp h─░zla yere çarp─░larak k─░r─░l─░r. Gelin odas─░na al─░nd─░ktan sonra damat ile bir süre ba┼č ba┼ča kal─░r. Damat gelinin duva├░─░n─░ açarak “Yüz Görümü” hediyesini takar ve sa├░d─░çlarca gezmeye götürülür. Kom┼čular gelin görmeye gelirler. Yats─░ namaz─░ndan sonra damat, sa├░d─░çlar─░nca odas─░na götürülür. Damat iki rekat namaz k─░lar. Damad─░n ablas─░ karde┼či ile gelinini el ele tutu┼čturur: “bunu sana teslim ettim. Seni de Allah’a teslim ettim” diye nasihatte bulunur. Güvey ile gelin ba┼č ba┼ča b─░rak─░l─░r. Gelin yüz görümlü├░ünü almadan damatla konu┼čmaz Sabah namaz─░ndan ç─░k─░l─░nca sa├░d─░çlar gelerek damad─░ evden al─░r, hamama götürürler. Gelin ise gerdekten üç gün sonra hamama götürülür. Sa├░d─░çlar hamamdan sonra birer gün arayla yemek verirler. Pazar günü de damat sa├░d─░çlar─░ yeme├░e ça├░─░r─░r ve hediyeler verilir.
Uçak Biletleri
Otobüs Biletleri
Muş
Ziyaret├ži ─░statistikleri







Adres: İstasyon Caddesi Kadın Doğum & Çocuk Hastalıkları Hastahanesi Altı No: 44 49100 MUŞ Tel: (0436) 212 80 82 Gsm: (0544) 740 49 49